“We wanted to find all possible explanations for this. We wanted to find a mistake, but we didn’t.”
— Antonio Ereditato, woordvoerder van het wereldschokkende experiment

Twee weken geleden werd de natuur ineens opgeschrikt doordat microscopische deeltjes besloten Einsteins wetten te breken. Ze gingen onmogelijk snel. Voor de hand liggende vraag: “is dit interessant? Had je ons niets sappigers kunnen voeren tijdens je online-Laspost debuut?” Mijn beste lezer, wat als Darwin op de schop zou gaan? Of als je als Freud-aanhanger voor het eerst te horen krijgt dat niet alles terug te voeren is op seks? Dit gaat zelfs over de bouw van onze bloedeigen wereld! En belangrijker nog: de geruchtenmolen ratelt over tijdreizen. Wat mogen wij, nederige Nobelprijs-loze aardbewoners (ik ben zo vrij), geloven? In de kantine ontdekte ik dat ik het antwoord schuldig moest blijven. Met een uitbundige zoektocht achter de rug volgt hierbij een beknopte handreiking naar de wondere wereld van neutrino’s.

De feiten

De Verdachte Een deeltjesversneller te Geneve, waar het onderzoek naar de mysterieuze neutrino’s (deeltjes met een kleine massa die zich nergens wat van aantrekken) wordt gebezigd
Afstand De deeltjes legden een pad af van 730 km (meetfout 20 cm)
Herhalingen 16.000
Snelheidsovertreding 300.006 km/s terwijl het licht zich houdt aan 299.792 km/s

Wijs conservatisme

De kans dat de metingen op toeval berusten is kleiner dan 0.0001 procent (stukje statistiek met de rekenfouten). We mogen dus gerust aannemen dat 150 van ’s werelds knapste koppen ofwel een fout hebben gemaakt, ofwel dat ze ons enkele reuzenstappen dichter bij De Waarheid hebben geschoten.

Toegegeven, we hebben het over een extreem complexe discipline. Zo ingewikkeld dat de wetenschap (de meer dan 150 schrijvers incluis!) de resultaten tot zich neemt met een fikse korrel zout. Revolutionaire denkbeelden behoren natuurlijk ook te kunnen rekenen op een gezonde dosis scepsis. De meest gehoorde tegenwerpingen richten zich op de extreme moeilijkheden die gepaard gaan met onderzoek naar de neutrino’s.

Met opvallend vaak het woord ‘embarrassment’ in de mond zetten vermaarde fysici uiteen dat, hoewel er al voor honderden fouten is gecorrigeerd, het veel te vroeg was voor een persconferentie met bekendheid die zelfs tot in de Laspost reikt. De auteurs hebben geen fouten kunnen vinden, maar het terrein van de zoektocht heeft zich uitgebreid tot de hele wereld en het wachten is op onafhankelijke reproductie van het experiment.  Sceptici blikken terug op jaren aan bewijs dat de claims tegenspreekt: onder andere dat neutrino’s uit ver gelegen explosies niet eerder aankomen dan de bijbehorende fotonen (lichtdeeltjes). Of dat het zeer merkwaardig is dat geen enkel deeltje ooit sneller dan het licht lijkt te gaan, behalve degenen die het moeilijkst zijn waar te nemen. Waarbij Nobelprijswinnaar Steven Weinberg zich liet verleiden tot de volgende metafoor: ”It is as if someone said that there are fairies in the bottom of their garden, but they can only be seen on dark, foggy nights.” Een natuurkundige met gevoel voor retorica, ik hou ervan.

Hoop

Maar stel nou dat de metingen kloppen en de neutrino’s de lichtsnelheid echt hebben overtreden. Einsteins bejubelde Relativiteitstheorie kan dan wel gaan douchen – althans, dit lijkt de consequentie te zijn. Einstein gaf immers aan dat tijd en ruimte tot één geheel behoren, waaruit volgt dat tijdreizen mogelijk is wanneer deeltjes sneller dan het licht gaan. Zouden deze metingen laten zien dat Einstein het, gezien de vele paradoxen die tijdreizen oplevert, dan toch bij het verkeerde eind heeft gehad? Hij zei, kort gezegd, dat mijn horloge slomer gaat dan die van jou wanneer ik van je af beweeg. Maar wie zegt dat ik beweeg en jij stilstaat? Andersom geldt precies het omgekeerde… Wanneer jij mij informatie stuurt met een grotere snelheid dan de lichtsnelheid en ik met een belachelijk grote snelheid van je af beweeg, doet het er bijvoorbeeld 1 sec over om mij te bereiken. Maar in mijn wereld is het 2 seconden eerder, aangezien tijd relatief is. Jij stuurt dus informatie 1 seconde terug in de tijd! En het wordt pas echt leuk als ik je gelijk iets terugstuur: jij hoort 2 sec voor je eigen bericht al een reactie. Dit was natuurlijk geen complete uitleg. Het belangrijkste is dat we informatie zouden kunnen terugsturen wanneer neutrino’s sneller gaan dan de lichtsnelheid en wij Einstein op zijn uitstekend onderbouwde woord mogen geloven (voor de geïnteresseerden een langere uitleg: link.)

Toch is de Relativiteitstheorie tot nu toe altijd kloppend gebleken – zou tijdreizen dan toch mogelijk zijn? Voor de romantische tijdreis-minnende en causaliteit-hatende Lassers  zou dit uiteraard heerlijk zijn. Als we erachter komen dat de docent het niet kon waarderen dat we een film keken in plaats van het maken van een opdracht, dan sturen we toch gewoon welke antwoorden we moeten inleveren naar onze vroegere Ik. Minder ruimdenkende personen zouden er misschien moeite mee hebben dat je auteursrecht kan claimen op dit zojuist gelezen stukje in de Laspost. Maar zoals een wijs man (Douglas Adams) ooit heeft aangetekend zal het enige echte probleem in het toekomstige verleden de grammatica geweest worden.

Hoe verleidelijk deze gedachtegang ook is, de sceptische geest blijft nieuwe onderzoeken afwachten. En hoe je het ook wendt of keert, een verwerping van Einsteins theorieën is, zelfs wanneer de metingen blijken te kloppen, belachelijk voorbarig. Het internet staat roodgloeiend van verklaringen die Einstein (grotendeels) in zijn waarde laten én het bizarre tijdreizen naar het land der fabelen verwijst: de neutrino’s namen een afsnijdroute door een andere dimensie, de lichtsnelheid is niet de grote constante die de tijd en ruimte verbind of de lichtsnelheid klopt niet doordat licht tegen wordt gehouden door donkere materie, om maar wat gewaagde artikelen aan te halen.

Conclusie

De discussie houdt onderzoekers en geïnteresseerden over de hele wereld in zijn greep. Exotische gedachten worden afgewisseld met gereserveerde kritiek. De eerlijkheid gebied me te zeggen dat steun voor de out-of-the-box denkende pioniers een zeer gewaagde gok lijkt. Bewijs uit het verleden spreekt het sterk tegen, er wordt nog gezocht naar fouten, het experiment moet nog worden herhaald en de gevolgen zouden ongelofelijk zijn. Maar de deur naar het verleden staat op een kier.

0